Zazwyczaj rodzic denerwuje się, kiedy jego trzy, czy czterolatek zaczyna się jąkać. Czy są to obawy w pełni uzasadnione?
Częstą dolegliwością, którą zasadniczo zalicza się do nerwic ruchowych, jest jąkanie. Polega ono na „przerywaniu toku mowy i charakterystycznym zacinaniu się, zwłaszcza na spółgłoskach zwarto- wybuchowych (np.: b, p patrz tabelka nr 1).
Jąkanie jest zaburzeniem mowy. Początek jąkania przypada najczęściej na trzeci lub czwarty rok życia, choć nieraz następuje później. Może ono ujawnić się ponownie w okresie dojrzewania. W czasie, kiedy kształtuje się mowa istnieje duże prawdopodobieństwo, że może ona ulec (różnym) zaburzeniom. Na rozwój mowy wpływają następujące czynniki:
- Ogólna ruchliwość dziecka,
- Szybki rozwój słownika i myślenia
Według psychologów, szybciej rozwija się umiejętność rozumienia mowy niż zdolność wysławiania się, dlatego też powstaje dysproporcja pomiędzy tym, co dziecko chciałoby powiedzieć, a tym, co może wysłowić. Dziecko, które reaguje silnie emocjonalnie prawie w każdej sytuacji, nie potrafi prawidłowo wymówić tego, co zamierza. Ten mały człowiek jest świadomy, że nie umie płynnie mówić, dlatego też powtarza wyrazy, aż do chwili zjawienia się właściwego słowa, które nie sprawia żadnych trudności w mówieniu. Jeżeli zapewnimy dziecku odpowiednie warunki środowiskowe (zminimalizowanie sytuacji stresowych, nastawienie życzliwe osób, z którymi dziecko ma kontakt społeczny), to zaburzenie mowy zupełnie zanika. Takie zjawisko nazywa się jąkaniem fizjologicznym.
„Podłożem jąkania jest zaburzenie współpracy mięśni krtaniowych, oddechowych i artykulacyjnych”[2], tak twierdzi medycyna, natomiast logopedia mówi o zaburzeniach koordynacji pracy trzech narządów: oddechowego, fonacyjnego, artykulacyjnego.
Zaburzenia pracy aparatu oddechowego polegają na tym, ze w czasie wdechu i wydechu w przeponie pojawiają się dodatkowe skurcze mięśni. Dlatego też oddech jest krótki i nierytmiczny, przerywany. Czasami dziecko mówi na wdechu, w tym przypadku strumień powietrza jest zatrzymywany.
Nieprawidłowe funkcjonowanie aparatu fonacyjnego charakteryzuje się tym, że skurcze mięśni fonacyjnych nie pozwalają na rozkurczenie się więzadeł głosowych. Występują dwa rodzaje zaburzeń fonacyjnych [3]:
- Zaciśnięcie się więzadeł głosowych w ten sposób, że jedno zachodzi na drugie – głos wydobywa się z trudem, przy dużym oporze.
- Brak zwarcia więzadeł głosowych – dziecko mówi szeptem, lub robi długie przerwy w mówieniu.
Zbyt duże napięcie mięśni aparatu artykulacyjnego uniemożliwia właściwe ruchy tych mięśni. Skurcze toniczne (napięcia) powstają przy głoskach zwartych i zwarto-wybuchowych (patrz tabelka 1) np.:
p-p-pan, m-m-ma, k-k-koń.
Inaczej jest przy skurczach klonicznych, dziecko kilkakrotnie powtarza sylaby np.:
ko-ko-kora
Może być tak, że objaw kloniczny przechodzi w objaw toniczny.
U dzieci jąkających się mowa charakteryzuje się wybuchowością albo monotonnością – cicha, nosowa. Często przy objawach tonicznych występują ruchy pomocnicze, które wspomagają i wyzwalają mowę np.: szarpanie ubranka(guzika), stukanie nogą, kręcenie głową itp. Powyższe przykłady pokazują, w jaki sposób dziecko przygotowuje się do wyartykułowania pierwszego dźwięku. Nie tylko współruchy wyzwalają mowę, ale również dźwięki pomocnicze:
- Mruczenie
- Przydechowe samogłoski (aaa, yyy, eee)
- Sylaby (no, no)
- Całe wyrazy (tzw. protezy) np.: a więc, a więc
Dzięki dźwiękom wyzwalającym mowa jest ciągła i bez wtórnych zablokowani.
Przyczyny jąkania są bardzo zróżnicowane. Jąkanie pozostaje w ścisłym związku ze stanem lękowym i z napięciem oczekiwania sytuacji, w której trzeba przemówić. Niekiedy jest one sprężone z innymi objawami nerwicowymi, np.: z moczeniem nocnym, stanami lękowymi. Na przyczyny jąkania składają się też czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne.
Do czynników biologicznych zalicza się dziedziczność, dziedziczy się nie samo jąkanie, ale niepełnowartościowy system nerwowy, niską sprawność ruchową oraz chwiejność układu wegetatywnego.
Dzieci jąkające się wykazują dużą ruchliwość (hiperkinezję), albo skrajną powolność (hypokinezję), lub niewielkie zaburzenia ruchowe.
Zapraszam,
2.Mała Encyklopedia Medycyny, PWN, Warszawa 1979
[3] G. Demel, Elementy logopedii, WSiP, Warszawa 1977, s.47
[4] Logopedia, Uniwersytet Opolski, Opole 1999, s.468
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz